Nghi đàn mất chúa: nhận biết và xử lý

Đàn ra vào thưa dần, quân giảm, và bắt đầu nghi mất chúa.

Với ong dú thì không nên mở thùng tìm chúa. Có cách khác đáng tin hơn và không làm phiền đàn.

Nhận biết bằng dấu hiệu gián tiếp

Ong non tập bay: vào giữa trưa nắng, nếu thấy đám ong nhỏ bay lượn vòng vòng trước cửa thì đàn có chúa và chúa đang đẻ.

Ong mang phấn về: có phấn nghĩa là đàn đang nuôi ấu trùng.

Quân tăng hay giảm qua các tuần.

Ba dấu hiệu này quan sát được từ ngoài, không cần mở thùng.

Không thấy ong non tập bay suốt hơn sáu tuần, cộng quân giảm dần, thì khả năng cao là mất chúa.

Vì sao không nên mở thùng tìm chúa

Chúa ong dú không to vượt trội và không dễ nhận ra như chúa ong mật.

Cấu trúc tổ lại phức tạp, nhiều ngóc ngách, nên tìm chúa phải mở kỹ và lục nhiều.

Làm vậy thì đàn xáo trộn nặng, phá lớp nhựa cây đã trám, và nếu đàn đang gây chúa mới thì còn làm hỏng quá trình đó.

Dấu hiệu gián tiếp vừa đáng tin vừa không tốn gì của đàn.

Đây là điểm khác hẳn ong mật, và người từng nuôi ong mật hay áp nhầm.

Chờ đủ mốc trước khi kết luận

Với tổ mới tách thì mốc quan trọng là tuần thứ tư đến thứ sáu.

Nếu đàn tự gây chúa mới thì sẽ thấy muộn hơn, vì còn phải chờ chúa nở, bay giao phối rồi mới về đẻ.

Vì vậy chưa thấy ong non ở tuần thứ tư cũng chưa kết luận được gì.

Qua tám tuần mà vẫn không có ong non, quân lại giảm rõ, thì mới nên mở kiểm tra.

Mở sớm chỉ làm chậm quá trình gây chúa của đàn.

Nếu đúng là mất chúa

Ghép phần quân còn lại về một đàn khoẻ khác.

Cách ghép: đặt hai thùng sát nhau vài ngày cho quen hơi, rồi chuyển dần phần bọng còn nguyên và phần quân sang. Làm chiều mát, nhẹ tay.

Bỏ phần bọng đã vỡ hoặc hỏng.

Với ong dú thì việc mua chúa về thả vào không phổ biến và tỉ lệ thành thấp, nên ghép là cách thực tế hơn.

Thùng trống thu về, làm sạch, phơi nắng để dành.

Giảm rủi ro cho lần sau

Phần lớn trường hợp mất chúa xảy ra sau khi tách đàn, vì không kiểm soát được chúa ở lại bên nào.

Khi tách, chia sao cho bên nào cũng có phần bọng chứa ấu trùng non, để bên không có chúa vẫn gây được chúa mới.

Tách vào giữa tháng 5 đến tháng 11 khi đàn đang sung.

Không tách đàn quá nhiều lần trong một năm.

Và ghi ngày tách vào sổ để theo dõi đúng mốc.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Mở thùng lục tìm chúa khi nghi mất chúa
• Kết luận mất chúa trước mốc sáu tuần
• Cho ăn để cứu đàn mất chúa

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết đàn có chúa?

Nhìn ong non tập bay trước cửa vào giữa trưa nắng.

Bao lâu thì kết luận được?

Sau sáu tới tám tuần không thấy ong non và quân giảm dần.

Có nên mở thùng tìm chúa không?

Không. Chúa khó tìm và việc lục thùng làm đàn xáo trộn nặng.

Mất chúa thì cứu được không?

Đàn có thể tự gây chúa mới nếu còn ấu trùng non. Nếu không thì ghép về đàn khác.

Mua chúa về thả được không?

Với ong dú thì không phổ biến và tỉ lệ thành thấp.